Geri

2020 YILINDA İŞLETME HESABI ESASI VE BİLANÇO ESASINA GÖRE DEFTER TUTMA VE SINIF DEĞİŞTİRME HADLERİ

2020 YILINDA İŞLETME HESABI ESASI
 
VE BİLANÇO ESASINA GÖRE DEFTER TUTMA
 
VE SINIF DEĞİŞTİRME HADLERİ
 
 
 
"2020 yılında mükelleflerin Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre işletme hesabı esası ve bilanço esasına göre sınıf değiştirmede dikkate almaları gereken hadler"
 
 
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 176’ncı maddesinde tüccarlar defter tutma bakımından ikiye ayrılmış; I’nci Sınıf Tüccarların Bilanço Esasına göre, II’nci Sınıf Tüccarların ise İşletme Hesabı Esasına göre defter tutacakları belirtilmiştir.  
 
Hangi mükelleflerin I’inci Sınıf Tüccar ya da II’nci Sınıf Tüccar sayılacağı, sınıfların tespitine ilişkin hadler ve sınıflar arasındaki geçişe ilişkin düzenlemelere, VUK’nun 177-181’inci maddeleri arasında yer verilmiştir.
 
İşletme hesabı esası ve bilanço esasına göre defter tutma ayrımına ilişkin hadler, Vergi Usul Kanunu Tebliğleri ile yayımlanmaktadır. 2018, 2019 ve 2020 yılları için belirlenmiş olan bu hadler aşağıdaki gibidir.
 
Konusu 2018 Yılında Uygulanan Miktar (TL) 2019 Yılında Uygulanan Miktar (TL) 2020 Yılında Uygulanan Miktar (TL)
Bilanço esasına göre defter tutma hadleri  (MADDE 177)
Alış tutarı 190.000 230.000 280.000
Satış tutarı 260.000 320.000 390.000
2- Yıllık gayrisafi iş hasılatı 100.000 120.000 140.000
3- İş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 190.000 230.000 280.000

 

İşletme hesabı esası ve bilanço esasına göre defter tutma ve sınıf değiştirmede Vergi Usul Kanunu Tebliğlerinde yer alan hangi yıla ilişkin had ve tutarların dikkate alınması gerektiğine ilişkin tereddütlerin giderilmesini teminen Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan Birliğimizce görüş istenilmiştir.

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Birliğimize hitaben gönderilen 28.08.2019 tarihli ve E.121077 sayılı yazıda; 2020 yılına ilişkin tüccar sınıfının (tutulacak defter türünün) belirlenmesi açısından 2019 yılı faaliyetlerine ilişkin iş hacminin, Vergi Usul Kanunu’nun 177’nci maddesine ilişkin olarak 1/1/2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere mezkur Kanunun mükerrer 414’üncü maddesi kapsamında yayımlanacak hadlerle kıyaslanması gerektiği açıklanmıştır.

Buna göre; öteden beri işletme hesabı esasında defter tutmakta olan bir mükellefin 2020 yılında tutması gereken defterlerin tespitinde 2019 yılı alış, satış ve gayrisafi iş hasılatı tutarları 2020 yılı için yayımlanmış olan 513 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile açıklanan ve 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek hadler ile karşılaştırılarak karar verilmelidir.

Vergi Usul Kanunu’nun düzenlemeleri, ilgili Tebliğlerde açıklanan tutarlar ve GİB yazısı dikkate alınmak suretiyle 2020 yılında I'nci ve II'nci sınıf tüccarların sınıf değiştirmede dikkate almaları gereken hadlere ilişkin olarak aşağıdaki tablolar düzenlenmiştir.

 

BİLANÇO ESASINDAN
İŞLETME HESABINA GEÇİŞ

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan bilanço esasına göre defter tutan I’nci sınıf bir tüccarın
1.            Son dönem iş hacminin %20'yi aşan bir nispette düşük olması durumu
2019 yılı Alış Tutarı 224.000 liranın altındaysa
Satış Tutarı 312.000 liranın altındaysa

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan bilanço esasına göre defter tutan I’nci sınıf bir tüccarın
2.      Son üç dönem iş hacminin %20'ye kadar bir düşüklük göstermesi durumu (her üç yılda) Türk Lirası Arasındaysa
ALIŞ TUTARLARI 2017 yılı 152.000 - 190.000
2018 yılı 184.000 - 230.000
2019 yılı 224.000 - 280.000
SATIŞ TUTARLARI 2017 yılı 208.000 - 260.000
2018 yılı 256.000 - 320.000
2019 yılı 312.000 - 390.000
2020 yılından itibaren işletme hesabı esasında defter tutabilir.

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satmanın dışındaki işlerle uğraşan bilanço esasına göre defter tutan I’nci sınıf bir tüccarın
1. Son dönem iş hacminin %20'yi aşan bir nispette düşük olması durumu  
2019 yılı Gayrisafi İş Hasılatı 112.000 liranın  altındaysa

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satmanın dışınaki işlerle uğraşan bilanço esasına göre defter tutan I’nci sınıf bir tüccarın
2.           Son üç dönem iş hacminin %20'ye kadar bir düşüklük göstermesi durumu (her üç yılda) Türk Lirası Arasındaysa
2017 yılı Gayrisafi İş Hasılatı 80.000 – 100.000
2018 yılı 96.000 – 120.000
2019 yılı 112.000 – 140.000
2020 yılından itibaren işletme hesabı esasında defter tutabilir.

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan, aynı zamanda bunun dışındaki işlerle de uğraşan bilanço esasına göre defter tutan I’nci sınıf bir tüccarın
1.Son dönem iş hacminin %20'yi aşan bir nispette düşük olması durumu  
2019 yılı Diğer İşlerden Elde Edilen Satış Hasılatının Beş Katı ile Mal Alım Satımı ile İlgili Satış Tutarı Toplamı 224.000 liranın altındaysa
2.Son üç dönem iş hacminin % 20'ye kadar bir düşüklük göstermesi durumu (her üç yılda) Türk Lirası Arasındaysa
2017 yılı Diğer İşlerden Elde Edilen Satış Hasılatının Beş Katı ile Mal Alım Satımı ile İlgili Satış Tutarı Toplam 152.000 – 190.000
2018 yılı 184.000 – 230.000
2019 yılı 224.000 – 280.000
*Sınıf değiştirmeye  ilişkin  yüzdesel  düşüklükler  mal  alış  tutarlarında  olabileceği  gibi  mal  satış tutarlarında veya iş hasılatında da olabilir. Bu yüzdesel düşüklükler bir yıl mal satış tutarında, diğer yıl ise mal alış tutarında olabilir. Bilanço esasından işletme hesabı esasına geçiş ihtiyari olup dileyen mükellefler söz konusu şartları sağlasalar bile 2020 yılında bilanço esasında defter tutmaya devam edebilirler.
 

 

İŞLETME HESABINDAN 
BİLANÇO ESASINA GEÇİŞ

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan İŞLETME hesabı esasına göre defter tutan II’nci sınıf bir tüccarın
1.            Son dönem iş hacminin %20'yi aşan bir nispette fazla olması durumu
2019 yılı Alış Tutarı 336.000 lirayı aşıyorsa
Satış Tutarı 468.000 lirayı aşıyorsa
Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan İŞLETME hesabı esasına göre defter tutan II’nci sınıf bir tüccarın
2.      Son İKİ dönem iş hacminin %20'ye kadar bir FAZLALIK göstermesi durumu  Türk Lirası Arasındaysa
ALIŞ TUTARLARI 2018 yılı 230.000 - 276.000
2019 yılı 280.000 - 336.000
SATIŞ TUTARLARI 2018 yılı 320.000 - 384.000
2019 yılı 390.000 - 468.000
2020 yılından itibaren BİLANÇO esasında defter tutması gerekir.

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satmanın dışındaki işlerle uğraşan İŞLETME hesabı esasına göre defter tutan II’nci sınıf bir tüccarın
1. Son dönem iş hacminin %20'yi aşan bir nispette FAZLA olması durumu  
2019 yılı Gayrisafi İş Hasılatı 168.000 lirayı aşıyorsa

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satmanın dışındaki işlerle uğraşan İŞLETME hesabı esasına göre defter tutan II’nci sınıf bir tüccarın
2.    Son İKİ dönem iş hacminin %20'ye kadar bir FAZLALIK göstermesi durumu  Türk Lirası Arasındaysa
2018 yılı Gayrisafi İş Hasılatı 120.000 – 144.000
2019 yılı 140.000 – 168.000
2020 yılından itibaren BİLANÇO esasında defter tutması gerekir.

 

Satın aldığı malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan, aynı zamanda bunun dışındaki işlerle de uğraşan İŞLETME hesabı esasına göre defter tutan II’nci sınıf bir tüccarın
1.Son dönem iş hacminin %20'yi aşan bir nispette FAZLA olması durumu  
2019 yılı Diğer İşlerden Elde Edilen Satış Hasılatının Beş Katı ile Mal Alım Satımı ile İlgili Satış Tutarı Toplamı 336.000 lirayı aşıyorsa
2.Son İKİ dönem iş hacminin % 20'ye kadar bir FAZLALIK göstermesi durumu  Türk Lirası Arasındaysa
2018 yılı Diğer İşlerden Elde Edilen Satış Hasılatının Beş Katı ile Mal Alım Satımı ile İlgili Satış Tutarı Toplam 230.000 – 276.000
2019 yılı 280.000 – 336.000

*Sınıf değiştirmeye  ilişkin  yüzdesel  FAZLALIKLAR  mal  alış  tutarlarında  olabileceği  gibi  mal  satış tutarlarında veya iş hasılatında da olabilir. Bu yüzdesel FAZLALIKLAR bir yıl mal satış tutarında, diğer yıl ise mal alış tutarında olabilir. İŞLETME hesabı esasından BİLANÇO esasına geçişte hergangi bir ihtiyarilik bulunmamaktadır. Şartları sağlayan mükelleflerin 2020 yılından itibaren BİLANÇO esasında defter tutması gerekmektedir.

 

VUK’ nın 177’nci maddesine göre 2020 yılında
 
1) Her türlü ticaret şirketleri (Adi şirketler iştigal nevileri yukarıdaki bölümlerde yer alan hadlerden hangisine giriyorsa ona göre defter tutarlar)
 
2) Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Bunlardan işlerinin icabı bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan veya lüzum görülmeyenlerin, işletme hesabına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilir.)
 
3) İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler
 
bu hadlerle bağlı olmaksızın bilanço esasına göre defter tutmak zorundadır.
 
III- Kurumlar Vergisi Mükelleflerinin Defter Tutma Durumları
 
Türk Ticaret Kanunu’nun 124’üncü maddesine göre ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir. Bu kapsamda kollektif ile komandit şirket şahıs; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi sayılmaktadır.
 
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesine göre aşağıda sayılan kurumların kazançları, kurumlar vergisine tâbidir:  
 
a) Sermaye şirketleri.
 
b) Kooperatifler.
 
c) İktisadî kamu kuruluşları.
 
ç) Dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler.
 
d) İş ortaklıkları.
 
Bu kurumların tanımları ise söz konusu Kanun’un 2’nci maddesinde aşağıdaki gibi yapılmıştır:
 
1-) Sermaye şirketleri: Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ile benzer nitelikteki yabancı kurumlar sermaye şirketidir. Bu Kanunun uygulanmasında, Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tâbi fonlar ile bu fonlara benzer yabancı fonlar sermaye şirketi sayılır.
 
2-) Kooperatifler: 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa veya özel kanunlarına göre kurulan kooperatifler ile benzer nitelikteki yabancı kooperatifleri ifade eder.
 
3-) İktisadî kamu kuruluşları: Devlete, il özel idarelerine, belediyelere, diğer kamu idarelerine ve kuruluşlarına ait veya bağlı olup, faaliyetleri devamlı bulunan ve birinci ve ikinci fıkralar dışında kalan ticarî, sınaî ve ziraî işletmeler iktisadî kamu kuruluşudur. Yabancı devletlere, yabancı kamu idare ve kuruluşlarına ait veya bağlı olup yukarıdakiler dışında kalan ticarî, sınaî ve ziraî işletmeler, iktisadî kamu kuruluşu gibi değerlendirilmektedir.
 
4-) Dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler: Dernek veya vakıflara ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları dışında kalan ticarî, sınaî ve ziraî işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı işletmeler, dernek veya vakıfların iktisadî işletmeleridir. Bu Kanunun uygulanmasında sendikalar dernek; cemaatler ise vakıf sayılır.
 
İktisadî kamu kuruluşları ile dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmelerin kazanç amacı gütmemeleri, faaliyetlerinin kanunla verilmiş görevler arasında bulunması, tüzel kişiliklerinin olmaması, bağımsız muhasebelerinin ve kendilerine ayrılmış sermayelerinin veya iş yerlerinin bulunmaması mükellefiyetlerini etkilemez. Mal veya hizmet bedelinin sadece maliyeti karşılayacak kadar olması, kâr edilmemesi veya kârın kuruluş amaçlarına tahsis edilmesi bunların iktisadî niteliğini değiştirmez.
 
5-) İş ortaklıkları: Yukarıdaki kurumların kendi aralarında veya şahıs ortaklıkları ya da gerçek kişilerle, belli bir işin birlikte yapılmasını ortaklaşa yüklenmek ve kazancını paylaşmak amacıyla kurdukları ortaklıklardan bu şekilde mükellefiyet tesis edilmesini talep edenler iş ortaklıklarıdır. Bunların tüzel kişiliklerinin olmaması mükellefiyetlerini etkilemez.
 
Bu tüzel kişilerden Maliye Bakanlığınca izin verilenler dışındakiler 2020 yılında defterlerini bilanço esasına göre tutmak zorundadır.
 
IV- Basit Usulden Gerçek Usule Geçen Mükelleflerin Tutacakları Defterler
 
Basit usulde defter tutan mükelleflerin Gelir Vergisi Kanunun 46-51 inci maddeleri arasında yer alan basit usulde vergilendirmeye ilişkin hadleri aşmaları durumunda gerçek usulde vergilendirilmeye geçmeleri gereken koşulların oluşması durumunda izleyen yılda doğrudan birinci sınıf usulüne göre defter tutup tutamayacakları üzerinde durulması gereken bir konudur.
 
Bu konu ile ilgili olarak Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 6/3/2012 tarihli ve B.07.1.GİB.4.41.15.02-VUK/2012-1-61 sayılı Özelgesinde aşağıdaki görüşe yer vermiştir.
 
“İlgide kayıtlı özelge talep formunda; yolcu taşımacılığı faaliyetiniz nedeniyle basit usulde vergi mükellefi olduğunuzu, 2011 yılı 11 aylık gayri safi iş hasılatınızın ... TL olduğunu belirterek 2012 yılından itibaren gerçek usulde işletme hesabı esasına göre mi, bilanço esasına göre mi defter tutmak zorunda olduğunuz hakkında görüş talep etmiş bulunmaktasınız.
 
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 174’üncü maddesinde, defterlerin hesap dönemi itibarıyla tutulacağı, kayıtların her hesap dönemi sonunda kapatılıp ertesi dönem başında yeniden açılacağı, hesap döneminin normal olarak takvim yılı olduğu hükmü yer almıştır. Aynı Kanunun 176 ve izleyen maddelerinde defter tutma ile ilgili hükümlere yer verilmiş ve defter tutma bakımından mükellefler birinci ve ikinci sınıf tüccarlar olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Birinci sınıf tüccarların bilanço esasına göre, ikinci sınıf tüccarların ise işletme hesabı esasına göre defter tutacakları belirtilmiştir.  
 
Anılan Kanunun 177 inci maddesinde, 1 inci sınıfa dahil tüccarlar belirtilmiş olup, "İkinci Sınıf Tüccarlar" başlıklı 178 inci maddesinde; " Aşağıda yazılı tüccarlar 2 inci sınıfa dahildirler:
 
1.177 inci maddede yazılı olanların dışında kalanlar;
 
2. Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler.
 
Yeniden işe başlayan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar 2 inci sınıf tüccarlar gibi hareket edebilirler." hükmüne yer verilmiştir.
 
… Dolayısıyla, iş hacmi bakımından ikinci sınıfa dahil bulunan mükelleflerin, kendi istekleri ile birinci sınıfa geçebilmeleri ve bilanço esasına göre defter tutabilmeleri ancak, içinde bulunulan hesap dönemini takip eden hesap döneminin başından başlamak şartıyla mümkün bulunmaktadır.
 
Bu itibarla; 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun basit usule tabi olmanın özel şartlarından olan 48 inci maddenin 2 numaralı bendinde yer alan gayrisafi iş hasılatını aştığınızdan 01.01.2012 takvim yılı başından itibaren işletme hesabı esasına göre defter tutmanız, 2013 yılı ve sonrasında, defter tutma bakımından sınıf tespit edilmesinde Vergi Usul Kanununun yukarıda yer verilen hükümlerinin dikkate alınması gerekmektedir.”  
 
Gelir İdaresinin görüşü yukarıda yer aldığı gibidir.
 
Saygılarımızla…

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Oğuzhan GÜNGÖR

Şişli - İSTANBUL

PAYLAŞ : Email Facebook Google Twitter